Giçgeldi Amanow(1906-1980)



Türkmenistanyň Halk artisti Giçgeldi Aman 1906-njy ýylda Balkan welaýatynyň Gyzylarbat (häzirki Serdar) etrabynda dogulýar. Ol ýaşlyk ýyllaryndan başlap aýdym-sazyň teşnesi bolany üçin heniz öňki Gyzylarbadyň Wagon bejeriş zawodynda işläp ýören ýyllaram dutaryndan daşlaşmaýar.




Işden eliniň sypynan wagtlary dutar çalyp, aýdym aýdýar.



Giçgeldi Amanyň işleýän zawodynda aýdym-saza höwesli ýaşlaryň başy jemlenip, olara Sahy Jepbar ýolbaşçylyk edýär. Bu aýdym-saz toparynyň ezberleriniň birem Giçgeldi Aman bolup, ol tiz wagtyň içinde Aşgabada alnyp gaýdylýar. Ol otuzynjy ýyllaryň ortalarynda Aşgabada ymykly göçüp gelýär. Aşgabada gelensoň, Türkmen döwlet filarmoniýasynda, radiosynda jemlenen bagşylaryň hataryna goşulýar. Täçmämmet Suhanguly, Mylly Täçmyrat, Pürli Sary dagy bilen hasam gowy aragatnaşyk saklap, aýdym-sazyň has inçe syrlaryny şol halypalaryndan öwrenýär. Filarmoniýada, Türkmenistan radiosynda guralýan konsertlere gatnaşyp başlaýar. Türkmen radiosynda meşhur bagşylara eýerip, aýdym aýtmagy oňa goşa ganat bekleýär. Meşhur Oraz salyry özüniň çyn ussady hasaplap, ondan birnäçe aýdym öwrenýär.



Giçgeldi Amanyň soňky bile işleşen ýoldaşlary onuň öňki öwrenenlerine ýetne bolýar. Otuzynjy ýyllaryň aýaklarynda ol ökde bagşylaryň hataryna goşulýar. Giçgeldi Amana 1935-nji ýylda Moskwada geçirilen aýdym-saz ýazgysyna gatnaşmak miýesser bolýar. Ol şol ýylyň ýazgysyna gatnaşyp, Täçmämmet Suhangulynyň, Mylly Täçmyradyň, Pürli Sarynyň sazandarlyk etmeklerinde “Içinde”, “Arzygül”, “Nätilär”, “Ýaşyl baş” atly aýdymlary gramplastinka üçin ýazga berýär. Şondan soň 1939-njy ýylda ýene Moskwa gidip, Oba Hojalygynyň gazananlarynyň sergisine gatnaşýar. Sergide özüniň bagşyçylyk sungatyny görkezýär. Ol türkmen döwletimiz boýunça geçirilýän aýdym-saz baýramçylyklaryna yzygiderli gatnaşýar. Türkmenistan radiosynda ilhalar aýdymlary bilen çykyşlar edip durýar. Köp ýyllaryň birkemsiz hyzmatlary Giçgeldi Amana şöhrat getirýär. Ol 1939-njy ýylda Türkmenistanyň at gazanan artisti diýen hormatly ada eýe bolýar.



Giçgeldi Aman halk aýdymlaryny aýtmak bilen çäklenip ýörmeýär. Ol Sahy Jepbaryň, Pürli Sarynyň, Geldi Ugurlynyň, Durdy Saparyň döreden häzirki zaman aýdymlarynam iň gowy aýdýanlaryň biri bolupdy. Ol ýyllaryň dowamynda Türkmenistan radiosynyň Halk saz gurallary ansamblynyň bagşysy bolup gezdi. Radiodiňleýjilerimize aýdym aýdyp hezil berdi.



Giçgeldi Amanyň bagşyçylyk sungaty şöhrata beslendi. Oňa 1944-nji ýylda Türkmenistanyň Halk artisti diýen belent adyň dakylmagy bagşyny täze-täze üstünliklere atardy. Onuň aýdan aýdymlary dürli ýyllarda radio hem telewideniýe üçin ýörite ýazgylara alyndy. Meşhur bagşy, Türkmenistanyň Halk artisti Giçgeldi Aman 1980-nji ýylda aradan çykdy. Kowumlary Aşgabat şäherinde ýaşaýar.